| Kursna Lista |
Datum: 20.08.2008
Kurs: srednji
|
|
| Lipovac |
Lipovac
Deo lepote lipovackog kraja
|
Nastanak Lipovackog grada
Ostaci utvrdjenja, zvani "Lipovacki grad", leze na jednom od visova brda Leskovik, u okviru zapadnih pobrda Ozrena. U istorijskim izvorima prvi i poslednji put pominje se 1413. godine kada ga je u svom pohodu na Srbiju razorio turski sultan Musa. Prema svedocenju Konstantina Filozofa, biografa despota Stevana Lazarevica, tom prilikom su stradali srpski prigranicni zamkovi Bolvan i Lipovac, zatim Stalac i nesto juznije tvrdava Koprijan. Pohodu je prethodio Musin obracun sa odmetnutim turskim vojvodom koji je drzao Sokolac (Soko - grad) i Svrljig. Sada na lokalitetu iznad Manastira, uocljivi su ostaci manjeg zamka izduzene osnove sa ostacima dve kule. Preostali delovi ocuvanog zidnog platna gradeni su lomljenim kamenom, a zapazaju se tragovi unutrasnjih drvenih zatega - santraca.Prema nacinu gradenja u pitanju su, bez sumnje srednjovekovne fortifikacije koje bi se mogle datovati u 14. vek. Da li na pomenutom visu ima i ranijih fortifikacija, nije poznato. Ne bi se moglo iskljuciti da je srednjovekovno utvrdenje
podignuto na starijim ostacima, buduci da su u osipinama pod bregom nalazeni primerci kasnog antickog novca.
Lipovacki grad je mogao biti podignut najkasnije tokom druge polovine 14. veka, sigurno pre Kosovske bitke kao utvrdjeni zamak lokalnog velmoze i upravo srediste ove granicne oblasti. U tom razdoblju, pa sve do konacnog razaranja 1413. godine, Lipovac je, bez sumnje, znacajno uporiste odbrane istocnog krajista Srbije. Uz utvrdjeni vlasteoski dvor, moglo je tada nastati anahoresko staniste u pecini pod stenovitom liticom. Prisustvo i molitve bozjeg ugodnika ulivale su moralnu snagu braniocima lipovackih bedema. Mozda je to bio povod da se na zaravni nedaleko od isposnice podigne vlasteoska zaduzbina - pridvorna crkva posvecena Preobrazenju gospodnjem. Ovo je, naravno, samo jedna od mogucih pretpostavki, buduci da medusobni odnos anarhoreskog stanista i crkve - pridvornice, odnosno manastira, tek treba istraziti. Medutim cinjenica, ostaje da je pridvorna crkva podignuta sigurno pre kraja 14. veka, najverovatnije u doba vladavine kneza Lazara. U njoj je svojevecni pokoj nasao ktitor, po nasem misljenju posednik lipovackog zamka sa svojim bliznjima. Analiza otkrivenih grobova dopusta nam da naslutimo tragediju ove vlasteoske porodice. Po svemu sudeci, jos za zivota ktitora sahranjena je zena preminula na porodaju, a nakon njegove smrti ukopan je i decak - naslednik, koji nije doziveo mladicku dob. Lipovacki zamak dobio je tada, verovatno, novog posednika, a o bastinskoj crkvi nastavio je da se stara monah German. Njegova licnost nam nije poznata. Mozda je on bio zitelj isposnice koji je nadziveo vlastelinsku porodicu ali nije iskljuceno ni mogucnost da je sam bio vlasteoskog porekla - srodnik porodice, zamonasen za zivota. U poslednjoj godini 14. veka trudom inoka germana, stari pridvorni hram izumrle vlasteoske porodice je obnovljen i pretvoren u manastir.
Sama crkva ima nepravilno trikonhalno resenje, sa spolja i iznutra polukruznim apsidama, cime se priblizuje s jedne strane crkvi Sv. Romana a s druge strane nekim spomenicima na Mlavi (Vitovnica, Mitropolija i Gornjak). Kupola je izgradena tako sto su bocni zidovi, a donekle i ceoni, izmedu pandatifa posteopeno blago ispusteni poluoblicati svod iznad zapadnog traveja poduhvacen je sa strane prignjecenim lucima. Gradevina je radena od grube pritesane sige.
Toliko govore istorijski izvori, a naravno predanje...Narodno predanje, price, legende i mit predstavljaju zive sastojke uzbudljive srpske proslosti. Price se prenose sa kolena na koleno, uz radanje novih mastovitih verzija. Sta narod propoveda o izgradnji manastira?
Na jugoistocnoj strani od manastirskog hrama nalazi se isposnica u steni. To je pecina u vertikalnoj napukloj steni od kamena bigora. Iznad nje se nalaze jos dve pecine. U pecini pored vrela, ziveo je inok German. Desetak godina posle Kosovske bitke, javila se u Germanu odluka da sagradi manastir. Ranije, u vreme cara Dusana inok German je sa svoja dva unuka zoografa, mitropolitom Jovanom i jeromonahom Makarijem, podigao hram manastira u Zrzu,izmedu Prilepa i Bitolja, posvecen Preobrazenju Gospodnjem.U znak secanja na Manastir u Zrzu, inok German je podigao Manastir Preobrazenje Gospodnje u Lipovcu. Inok German nalaze onima koji ce posle njega doci da upravljaju Manastirom, kako da postupaju i kakav ce tu nacin monaskog zivota biti, jer je on ucinio za Manastir sve ono sto je mogao i sto su mu snage dozvoljavale. Proklinje sve one koji se usude da razore hram. Inoka Germana ne mozemo ubrajati u ktitore po njegovom ulozenom trudu. Osnivanje manastira ne daje ktitorsko pravo. Prema pravnim propisima i kanonima, inok German je samo osnivac Manastira, njegov duhovni organizator.
Posle Kosovskog boja bezeci pred odmazdom pobednika, vlastela i monastvo se sklanja na skrovita ali prirodom blagorodna mesta, gde gradi i osniva nove manastire. Osim sto su bila tesko pristupacna i skrovita ova mesta su monastvu i stanovnistvu morala da omoguce uslove za zivot, osnovnu ishranu i zdravu pijacu vodu.
Po drugoj prici, kneginja Milica se u vreme Kosovske bitke i posle njenog neuspesnog zavrsetka, bezeci od turskog nasilja i osvete, sklonila se sa svojom decom u gore pomenutu pecinu. Posle postignutog sporazuma sa Turcima i udaje najmladje kceri Olivere za Bajazita, u znak zahvalnosti sto joj je ostalo u zivotu osmoro dece, na skrovitom mestu, neobicne prirodne lepote, kneginja je odlucila da u blizini pecine podigne hram. Sinovi kneza Lazara i kneginje Milice, despot Stefan i njegov brat Vuk Lazarevic, bili su ktitori Manastira Preobrazenje Gospodnje u Lipovcu.
|
|
|
| Login |
Niste jos clan? Kliknite ovde da se registrujete.
Zaboravili ste vasu lozinku? Trazite novu ovde..
|
| Mini chat |
Morate biti ulogovani i registrovani za slanje poruka, za registraciju kliknite ovde.
Arhiva Mini chat-a
|
|
lela andric - carobnjakov sin...ako ima da mi na mail posalje... hvala...
